Een grote ramp begint vaak klein

BREDA

Jaren van groeiend antisemitisme gingen aan geweldsuitbarsting vooraf

EDINE WIJNANDS

Farid Bouchlaghmi uit Breda had tot een jaar geleden nog nooit van de Kristallnacht gehoord. Tot hij vorig jaar besloot een kijkje te nemen bij de jaarlijkse herdenking in Breda. Het greep hem aan. "Ik besefte dat wat toen was gebeurd, opnieuw kan plaatsvinden."

De Kristallnacht vond plaats in de nacht van 9 op 10 november 1938. Onder aanmoediging van de nazi's beleefde Duitsland een nacht vol geweld tegen de joodse bevolking. Ramen, winkels, huizen, scholen en synagogen werden vernield, in brand gestoken, kort en klein geslagen. Geweld dat niet uit het niets kwam. In de jaren ervoor had de jodenhaat zich stukje bij beetje opgebouwd. Bouchlaghmi: "Dat is wat me raakt. De Kristallnacht laat zien hoe kleine pesterijen en vormen van uitsluiting kunnen leiden tot een enorme ramp."

Jan Hopman van de stichting Herdenking Kristallnacht Breda knikt. "Het is daarom dat wij dit jaar de herdenking koppelen aan het thema 'uitsluiting'. Uitsluiting is niet iets uit de geschiedenis. Het is er nog steeds." Discriminatie vanwege geloof, seksuele geaardheid, etnische afkomst. Het lijkt eerder toe, dan af te nemen.

Pesterijen, scheldpartijtjes, populistisch politieke uitspraken: het lijkt klein, maar kan enorm groot worden. Toch, zegt Bouchlaghmi, "Heb ik vertrouwen in het correctiemechanisme van de Nederlandse samenleving. Ik denk niet dat het hier ooit zover komt als in nazi-Duitsland. Maar het is wel zaak om de symptomen tijdig te herkennen en te bestrijden."

Daar is Robertine Anssems het mee eens. Zij is van het mbo Cingel College in Breda. Haar school is dit jaar betrokken bij de Bredase Kristallnachtherdenking. Ze vertelt hoe leerlingen gevraagd was zich te verdiepen in de Kristallnacht en vooral ook in de betekenis ervan. Met verschillende woorden waarmee de leerlingen de gebeurtenis vervolgens typeerden, maakten ze een gedicht. Anssems pakt er een paar bij. Laat zien hoe er één schrijnend ingaat op een persoonlijke ervaring met pesten. "Doordat het dicht bij hun eigen leven kwam, is hun vizier geopend", zegt ze. Opeens begrijpen leerlingen dat de Kristallnacht minder ver van hen af staat, dan zij aanvankelijk dachten.

Deze woensdag is het 78 jaar geleden dat de Kristallnacht plaatsvond. In Breda wordt er opnieuw bij stilgestaan. Bouchlagmi hoopt dat vooral veel jongeren aanwezig zijn. "Want ik zet me in voor een duurzame Kristallnachtherdenking in Breda."

Voor hen zijn in elk geval twee films interessant die vanaf 13.00 uur draaien in Chassé Cinema. En waar, na afloop van de eerste (Oost west thuis best) een discussie is met cast, regie en een kleine zeventig Cingelscholieren. Om 17.00 uur sluit het middagdeel af met een herdenking bij het gedenkteken bij de watertoren aan de Wilhelminasingel.

In de avond is er om 19.00 uur een bijeenkomst in de Antoniuskathedraal. Daar spreekt onder meer Denker des Vaderlands filosofe Marli Huijser. Vervolgens is er een tocht langs synagoge, het artikel 1-monument in het Valkenberg en de Turkse moskee.

Ik denk niet dat het hier ooit zover komt als in nazi-Duitsland

Farid Bouchlaghmi